Neft gəlirləri və ondan səmərəli istifadə

Bu günədək Dövlət Neft Fondundan qaçqın və köçkünlərlə bağlı layihələrə 146 milyon AZN xərclənib

Dünyanın karbohidrogen ehtiyatları ilə zəngin ölkələrində neftin iqtisadiyyata böyük təsiri var. Belə ölkələrdə neft gəlirlərinin idarə edilməsilə bağlı müzakirələr daim gündəmdəki məsələlər sırasına daxildir. Neft gəlirlərinin xərclənməsində şəffaflığın təmin olunması isə çox vacib şərtdir.

Neft fondları

Neft gəlirlərinin idarəolunması sahəsində şəffaflığın yaradılması dövlətin və xalqın xeyrinədir. Karbohidrogen ehtiyatlarına malik bəzi ölkələrdə neft gəlirlərindən səmərəli istifadə üçün neft fondları yarıdılıb. Bu fondlar neft gəlirlərinin toplanması və səmərəli istifadə mexanizmidir. Neft sərvəti tükənməz deyil və tükəndikdən sonra iqtisadiyyatın digər sahələri onu əvəz etmək imkanında olmalıdır. Neft gəlirlərinin düzgün idarə olunması, onun nəsillər arasında ədalətli bölüşdürülməsi üçün düzgün strategiya seçilməlidir ki, bu istiqamətdə də neft fondlarının yaradılması mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

Neft gəlirlərindən səmərəli istifadə barədə danışarkən bariz nümünə kimi Norveç dövləti göstərilir. Təsadüfi deyil ki, Azərbaycan Dövlət Neft Fondu yaradılarkən təkcə beynəlxalq maliyyə qurumlarının məsləhətləri deyil, həm də məhz Norveçin təcrübəsi öyrənilib.

Dövlət Neft Fondunun 1,6 milyard dolları var

Bakı-Tbilisi-Ceyhan kəmərinin işə düşməsilə Azərbaycanın neft gəlirləri artacaq və yaxın 20 ildə onun 140 milyard dollara çatacağı proqnozlaşdırılır. Bu qədər vəsait Azərbaycan kimi inkişaf etməkdə olan ölkə üçün xoşbəxtlik sayılmalıdır.

Azərbaycanda Dövlət Neft Fondu (DNF) 1999-cu il dekabrın 29-da yaradılıb. Qurumun əsas vəzifəsi neft gəlirlərinin gələcək nəsillər üçün toplanaraq artırılması və bu gəlirlərdən ölkəmizin cari sosial ehtiyaclarını, iqtisadi tərəqqi və inkişaf tələblərini nəzərə almaqla, bugünkü nəsillər üçün istifadə etməkdir. Hazırda qloballaşan dünya iqtisadiyyatında şəffaflıq təşəbbüsü təbii ehtiyatlarla zəngin ölkələr kimi Azərbaycanda da aktual məsələdir. Qeyd edək ki, fəaliyyətə başladığı gündən bu ilin avqustunadək Neft Fonduna ümumilikdə 2,78 milyard dollar daxil olub.

Neft Fondunun təsdiq olunmuş büdcəsinə uyğun olaraq, 2006-cı ildə qurumun gəlirləri 807842,6 min AZN, xərcləri isə 954287,7 min AZN nəzərdə tutulur.

DNF-in 2006-ci il büdcəsinin gəlirləri Azərbaycanın payına düşən karbohidrogenlərin satışından əldə edilən xalis gəlirlər (684 mln. manat), sərmayəçilər tərəfindən müqavilə sahəsindən istifadə üçün ödənilən akrhesabı ödənişlər (7,434 mln. manat), neftin və qazın ölkə ərazisi ilə ötürülməsindən əldə edilən gəlirlər (13,5 mln. manat), bonuslar (67,5 mln. manat), digər gəlirlər və daxilolmalar (90 min), Fondun aktivlərinin yerləşdirilməsindən və idarə olunmasından əldə edilən gəlirlər (35318,6 min manat) hesabına formalaşmalıdır.

DNF-in 2006-cı il xərcləri çərçivəsitndə qaçqın və məcburi köçkünlərin sosial-məişət və məskunlaşma məsələləri ilə bağlı tədbirlərin maliyyələşdirilməsi üçün 110 mln. 311 min manat nəzərdə tutulur. Fondun məlumatına görə, bu ilin birinci yarısında bu məqsədlə 32,5 milyon manat xərclənib.

Bu ilin yarısında Heydər Əliyev adına Bakı-Tbilisi-Ceyhan Əsas Ixrac Boru kəməri layihəsində Azərbaycan Respublikasının iştirak payının maliyyələşdirilməsi üçün 54,4 milyon manat yönəldilib, 226 milyon manat isə dövlət büdcəsinə transfer edilib. Qeyd edək ki, bu il büdcəyə 585 milyon manatın transeri nəzərdə tutulur. Bu ilin yanvar-iyun aylarında Samur-Abşeron suvarma sisteminin yenidən qurulması və Oğuz-Qəbələ zonasından Bakı şəhərinə su kəmərinin çəkilişi layihələrinin maliyyələşdirilməsi məqsədilə müvafiq olaraq 0,6 milyon manat və 0,5 milyon manat vəsait ödənilib. Bu layihələrə ümumilikdə 127 milyon manatın ayrılması planlaşdırılıb. Bu il fondun büdcəsindən 90 milyon manat Dövlət Investisiya Şirkətinin nizamnamə kapitalinin formalaşdırılmasına, 3976,7 min manat isə qurumun özünün idarə edilməsinə yönəldiləcək.

Bu ilin birinci yarısında Dövlət Neft Fondunun neft sazişlərinin həyata keçirilməsi ilə bağlı gəlirləri 423,7 milyon manata bərabər olub.

Hazırda DNF-in hesabında 1,6 milyard dollara yaxın vəsait cəmləşib.

Fondun qaçqın-köçkün xərci

DNF Azərbaycan neft gəlirlərinin idarə edilməsi istiqamətində düzgün yolla irəlilədiyini bildirir. Qeyd edək ki, əsasnaməyə görə, qurumun vəsaiti ölkənin sosial-iqtisadi tərəqqisi naminə ən mühüm ümummilli problemlərin həllinə, strateжi əhəmiyyətli infrastruktur obyektlərinin inşası və bərpasında istifadə oluna bilər.

Bu gün Azərbaycan vətəndaşı artıq neft gəlirlərinin onun vəziyyətinə müsbət təsirini hiss etməkdədir. Bu sırada konkret olaraq qaçqın və məcburi köçkün kateqoriyasını göstərmək olar. Biləsuvar rayonundakı 1 saylı köçkün qəsəbəsinin sakini Fərhad Niftəliyev: “Bir neçə il öncə çadırlarda çox acınacaqlı şəraitdə yaşayırdıq. Bu gün isə işıq, su, yol və digər infrastrukturları olan, müasir evlərdə məskunlaşmışıq. Fikrimcə, bu cür yaşayış neft gəlirlərinin təsiri nəticəsində mümkün olub”.

“Dövlətqaçqınkom”dan “Xəzər”ə bildirilib ki, DNF-in ayırdığı vəsait hesabına ötən dövr ərzində Ağdam, Füzuli, Biləsuvar, Goranboy, Ağcabədi rayonlarında qaçqın və məcburi köçkünlər üçün bütün infrastrukturu ilə birlikdə yaşayış qəsəbələri salınıb. Bundan başqa, Şəmkir, Ağstafa, Ismayıllı, Oğuz, Şəki, Gədəbəy rayonlarında, Naxçıvan MR-də, Bakı, Sumqayıt, Yevlax şəhərlərində, Mehdiabad, Ramanı qəsəbələrində məcburi köçkünlər üçün yaşayış evlərinin, müvafiq sosial-mədəni və digər obyektlərin tikintisi həyata keçirilib.

“Dövlətqaçqınkom” qəsəbələrlə bağlı layihələrin icrası, bununla əlaqədar tenderlərin həyata keçirilməsi zamanı qeyri-şəffaflığın olması barədə deyilən fikirlərlə razı deyil.

“Dövlətqaçqınkom” rəsmiləri DNF-dən ayrılan vəsaitlərin təyinatı üzrə xərcləndiyini və bu sahədə şəffaflığın təmin olunduğunu bildirirlər.

Əfqan QAFARLI

Yazı Mədən Sənayesində Şəffaflığın Artırılması Azərbaycan QHT Koalisiyasının keçirdiyi müsabiqəyə təqdim olunur

Sənədin sonuncu korrektə tarixi: 24/7/2008 - 16:18:40