Kataloqun mündəricatı(/ts_gen/azl/news)

* QARA(nlıq) SƏRVƏT Bu yaxınlarda Bakı-Tbilsi-Ceyhan neft kəməri işə düşdü. Azərbaycanda bu hadisə bayram kimi qeyd olundu. Həmin gün kimi dindirirdinsə, deyirdi ki, daha özümüz və uşaqlarımızın gələcəyi üçün narahat olmağa dəyməz. Çünki bir neçə illər ərzində respublikamıza milyardlarla dollar axıb gələcək. Burası düzdür. Amma gələn pullar kimlərin cibinə axacaq? Neftdən əldən olunan gəlir ölkə sakinlərinin, hər birimizin həyat səviyyəsinə birbaşa təsir göstərəcəkmi? Əslində, dünya təcrübəsinə əsaslanaraq deyə bilərik ki, adətən neft ölkələrində neft pullarının insanların yaşayışının yaxşılaşmasına birbaşa və dərhal təsiri olmur. Çünki dövlət əldə olunan vəsaitin yığılmasını, səmərəli istifadəsini və onun gələcək nəsillər arasında ədalətli bölüşdürülməsini

* Neft gəlirləri və ondan səmərəli istifadə Bu günədək Dövlət Neft Fondundan qaçqın və köçkünlərlə bağlı layihələrə 146 milyon AZN xərclənib Dünyanın karbohidrogen ehtiyatları ilə zəngin ölkələrində neftin iqtisadiyyata böyük təsiri var. Belə ölkələrdə neft gəlirlərinin idarə edilməsilə bağlı müzakirələr daim gündəmdəki məsələlər sırasına daxildir. Neft gəlirlərinin xərclənməsində şəffaflığın təmin olunması isə çox vacib şərtdir. Neft fondları Neft gəlirlərinin idarəolunması sahəsində şəffaflığın yaradılması dövlətin və xalqın xeyrinədir. Karbohidrogen ehtiyatlarına malik bəzi ölkələrdə neft gəlirlərindən səmərəli istifadə üçün neft

* Azərbaycana neft gəlirlərinin sosial-iqtisadı təsirləri və “Holland sindiromu” təhlükəsi Beynəlxalq təcrübə Son zamanlar neftin və ümumiyyətlə mineral ehtiyatların bira sıra ölkələrə bəlalar gətirdiyi barədə çoxlu fikirlər səslənir. Elə təsəvvür yaranır ki, doğurdanda da neft ancaq bəla gətirir və mineral ehtiyatları olmayan ölkələr bu resurslara malik ölkələrdən daha xoşbəxt yaşayırlar. Doğurdanmı neftlə zəngin ölkələr yalnız onun mənfi təsiri ilə üzləşir, yoxsa neftin ölkə iqtisadiyyatına müsbət təsiri də olur? Daha doğrusu nefin xeyri çoxdur, yoxsa ziyanı? Dünyada az da olsa, neft gəlirindən səmərəli istifadə edib sabit iqtisadiyyat qurmuş ölkələr movcuddur. Bu ölkələr dövlət iqtisadiyyatını neqativ təcrübəyə malik ölkərlərdə olduğu kimi,

* Neft gəlriləri? Neft gəlirinin formalaşması və xərclənməsində şəffaflığ necə təmin olunur? 1994-cü ildən başlayaraq həyata keçirilən Milli Neft Strategiyasının reallaşması sayəsində Azərbaycan Respublikası neft və qaz yataqlarının inkişafı istiqamətində keyfiyyətcə yeni mərhələyə qədəm qoyub, ölkə iqtisadiyyatına külli miqdarda investisiya cəlb edilib, Xəzər dənizinin karbohidrogen ehtiyatlarının Azərbaycandan keçməklə dünya bazarlarına nəqli sahəsində nailiyyətlər əldə edilib, 1999-cu ildən etibarən “Əsrin Müqaviləsi” üzrə mənfəət neftinin ixracı nəticəsində ölkəyə xarici valyutanın davamlı daxil olması təmin edilib. Neft və qaz gəlirlərinin idarə olunması üzrə uzunmüddətli strategiya bu sahədə əldə olunan gəlirlərdən istifadənin əsas prinsiplərini və

* Neft gəlirləri ölkənin sosial-iqtisadi inkişafına necə təsir edəcək? Ilham Şaban: “Ölkəyə böyük pulların gəlməsinə baxmayaraq, bundan orta təbəqə yararlana bilmir” Son illər neftdən ölkəyə gələn gəlirlərin həcminin artması ilə yanaşı bu gəlirlərdən müxtəlif layihələrə yönələn xərclərin də həcmi artıb. Ölkədə yeni yollar salınır, körpülər tikilir, su kanalları çəkilir. Əhali səbirsizliklə öz həyatında neft gəlirlərinin müsbət təsirini gözləyir. Insanların bir çoxu hesab edir ki, neft pullarının ölkəyə xeyri dəyəcək, milyardlardan bütün ölkə vətəndaşlarına birbaşa və ya dolayısı ilə xırda-para nə isə çatacaq, digərləri tamam fərqli mövqe tutaraq, yaxın gələcəkdə neft pullarının Azərbaycana ciddi problemlər gətirəcəyini proqnzlaşdırırlar.

* Böyük neft pullarının yönələcəyi ünvanlar... Onların əksəriyyəti əhalinin yaşayış səviyyəsinə ciddi təsir göstərməyəcək Əgər Azərbaycan əhalisi arasında sorğu keçirilsə, yəqin ki, insanları ən az maraqlandıran mövzulardan biri neft gəlirlərinin hara xərclənməsi olacaq. Nə qədər paradoksal görünsə də, artıq azərbaycanlılar neft gəlirlərindən gözlərini çoxdan yığıblar və hətta ölkəyə yaxın bir heçə ildə 10 milyardlarla neft dollarının axacağına dair proqnozlar verilsə də, bu, bizlərdə o qədər də böyük optimizm yaratmır. Indiyə qədər gələn milyardlardan nə gördük ki, bundan sonra gələnlərdən nə görək? Azərbaycanın dünyanın korrupsiya liderlərindən olması, sosial ədalətsizliyin, təbəqələşmənin nəddən artıq dərinləşməsi camaatımıza «neftli

* Neft gəlirləri risk amillərini artırır ŞƏFFAFLIĞIN OLMAMASI ISƏ ONUN XƏRCLƏNMƏSI ZAMANI MƏNIMSƏMƏLƏRƏ SƏBƏB OLUR Bu il Azərbaycanda neft hasilatı bütün tarixi ərzində rekord həcmə - 30 mln. tona çatacaq. Gələn il bu göstərici 47 mln., 2009-cu ildə isə 65 mln. ton təşkil edəcək və 2010-cu ildə həmin səviyyədə saxlanılacaq. Onun 54 mln. tonu konsorsiumun, qallanı isə ARDNŞ-in payına düşəcək. Buna müvafiq olaraq Azərbaycanın gəlirləri dəyişəcək. Lakin xam neft hasilatının dinamikası, istismar və kapital xərclərinin dəyişikliyə məruz qalması proqnozu tərtib etməkdə çətinlik yaradır. Bu səbəbdən də neft gəlirləri ilə bağlı təqribi proqnozlar vermək mümkündür. Məsələn, dünya bazarında neftinin bir barelinin orta qiyməti 45 dollar olduğu halda Azərbaycan 20

MÜTƏXƏSSISLƏR HESAB EDIR KI, BU SAHƏDƏ ICTIMAI NƏZARƏT GÜCLƏNDIRILMƏLIDIR Yaxın müddət ərzində ölkəmizə küllü miqdarda neft gəlirlərinin axını gözlənilir. Təxmini hesablamalara görə, neftdən əldə edilən gəlirlər hesabına bu il ölkə iqtisadiyyatına 3 milyard dollar, yaxın 20 il ərzində isə 160 milyard dollar daxil olacaq. Azərbaycan hökuməti neftdən əldə ediləcək gəlirlərin bir qismini qaçqın və məcburi köçkünlərin vəziyyətinin yaxşılaşdırlmasına yönlətməyi planlaşdırır. Belə ki, bu il Dövlət Neft Fondundan (DNF) ayrılacaq 110 milyon 311 min manat qaçqın və məcburi köçkünlərin sosial-məişət həyatının yaxşılaşdırılmasına və məskunlaşmasına xərclənəcək. 

* Neft bumu “Holland sindromu” təhlükəsini artırır XƏSTƏLIYIN “MÜALICƏSI” ÜÇÜN ISƏ NEFT GƏLIRLƏRI SƏMƏRƏLI YERLƏŞDIRILMƏLIDIR Hazırda Azərbaycan iqtisadiyyatının aparıcı sahəsi neft sənayesidir. Onun inkişaf tempi 74 faiz təşkil edir. Iqtisadiyyatın digər sahələrində artım tempi isə 9-10 faiz arasında dəyişir. Hətta kənd təsərrüfatında artım təqribən 6 faizdir. Bu gün iqtisadiyyata yöhələn investisiyaların böyük bir hissəsi də neft sektorunun payına düşür. Son 10 ildə ölkə iqtisadiyyatına qoyulmuş 25 milyard dollarlıq investisiyanın 20 milyard dolları neft sektoruna yatırılıb. Ölkənin xarici ticarət dövriyyəsində də neft və neft məhsulları aparıcı rol oynayır. Illik ixracının 90 faizi məhz onların payına düşür. Növbəti illərdə neft nasilatının sürətlə artması

* Neft gəlirləri xalqımız üçün göz dağına çevrilir «Qara qızıl»dan gələn gəlirlərin hazırkı şəkildə idarə olunması Azərbaycanın gələcəyi üçün acı peşmançılıq hazırlayır 2003-cü ildə Azərbaycan hökuməti Ingiltərənin baş hazıri Toni Bleyr tərəfindən irəli sürülən neft gəlirləri üzərində şəffaflıq təşəbbüsünə qoşulduğunu rəsmən bəyan edib. 2004-cü ildə bununla bağlı həm hökumətdə, həm də 3-cü sektorda koalisiyalar yaradılıb. Qısaca olaraq onu qeyd edək ki, şəffaflıq təşəbbüsünün fəlsəfəsində şirkətlərin verdiklərini, hökumətlərin isə aldıqlarını ictimaiyyətə açıqlaması durur. Bəs, Azərbaycanda vəziyyət necədir? Şəffaflıq təşəbbüsü ölkədə reallaşa bilirmi? Bu suallara cavab tapmazdan qabaq bir heçə məqama diqqət yetirək. 200

* bp Azərbaycanda "Gəlirlərin hamıya bərabər və ədalətli mənfəətlər gətirməsinə, sabit və davamlı tərəqqiyə yol açacağına hələ çox vaxt var" (bp şirkətinin 2005-ci il üçün "Davamlı Inkişaf Haqqında Hesabatı"ndan) Elxan Şahinoğlu, ("Gün səhər"n 2 sentyabr sayında dərc olunub) Bp Avrasiyanın nəhəng operatoruna çevrilir, bəs biz? Azərbaycan neft və qazının istismarı və dünya bazarlarına nəqli prosesi sürətlənib. Məmləkətimiz gələn il yüz illlik neft istehsalı tarixinin ən böyük göstəricinə

* Böyük neft pulları: pis başlanğıc yaxşı heç nə vəd etmir Azərbaycanda şəffaflıq problemi getdikcə aktuallaşır Böyük neft pullarının axını ərəfəsini yaşayan Azərbaycan həm də çox böyük təhlükələrlə üz-üzədir. Ölkə beynəlxalq və müstəqil yerli mütəxəssislərin, beyin mərkəzlərinin illərdən bəri xəbərdarlıq etdiyi problemli mərhələyə qədəm qoyub: çox böyük həcmli vəsaitlər daxil olmağa başlayır, lakin nə iqtisadiyyatımız, nə cəmiyyətimiz, nə də baş verənlərə birbaşa məsul olan

* Neft pulları gəlir, hara getdiyi hələ qaranlıqdı Çəhrayı rənglənmiş yeni şəhərciklər köçkünlərə heç də eynirəngli həyat vəd etmir Üç qurum arasında bölünən vəsaitlərin sorağı ilə.... On beş ilə yaxın bir müddətdi ki, yurd-yuvasından digərgin düşmüş insanlar Azərbaycanın korrupsiyalaşmış hökuməti üçün böyük pulların mənimsənilməsində alətə çevrilib. Dünənə qədər yazılarımın birində mənim qeyd-şərtsiz faşist düşərgələri ilə müqayisə etdiyim çadır şəhərciklərindən, yayda istisindən domna sobaları ilə, qışda lampası yanmış soyuducu ilə müqayisə edilməsi mümkün olan yük vaqonlardan, Afrikanın cəngəlliklərindəki qəbilələlərin yaşadığı palçıq daxmalara bənzər damlardan "şəhər tipli qəsəbələrə" köçürülən məcburi köçkünlərin yeni güzəranı ilə

* AZƏRBAYCANDA "HOLLAND EPIDEMIYASI" NEFT GƏLIRLƏRI AZƏRBAYCANI VARLANDIRARAQ HOLLANDIYANIN 1960-CI ILLƏRINƏ QAYTARMAQDADIR HÖKUMƏT ÖZƏL MARAQLARA QARŞI GEDƏRƏK CIDDI TƏDBIRLƏR GÖRMƏK ƏVƏZINƏ PROBLEMIN MÖVCUDLUĞUNU INKAR ETMƏKLƏ MƏŞĞULDUR Azərbaycanda "holland sindromu" varmı? Gəlin, konkret cavab verməyə tələsməyək. Çünki "hə" də desək, yanılarıq, "yox" da desək. Məsələ burasındadır ki, "holland sindromu" və ya "holland xəstəliyi" kimi tanınan bu iqtisadi fenomenin Hollandiyada müşahidə olunmuş klassik formasını olduğu kimi Azərbaycanda və ya