BÖLMƏLƏR
|
|
MSŞA Koalisiyasının Növbədənkənar Ümumi Yığıncağı #5(21/04/2005)21 Aprel 2005-ci il tarixdə Bakı Biznes Mərkəzində “Mədən Sənayesində Şəffaflığın Artırılması” Koalisiyasının 5-ci növbədənkənar Ümumi yığıncağı keçirildi. Yığıncaqda Koalisiya üzvləri, qonaqlar (ACİ YF-nun və Fridrix Ebert Fondunun nümayəndələri, Böyük Britaniya Səfirliyi EITI məsələləri üzrə nümayəndəsi,) və KİV təmsilçiləri iştirak etmişlər. Gündəlikdə aşağıdakı məsələlərin müzakirəsi nəzərdə tutulmuşdu: Gündəlik:
Şuranın keçən 4 ay ərzində fəaliyəti barədə hesabatını Şuranın Koordinatoru S. Bağırov təqdim etdi. Bu dövrdə Şura aşağıdakı tədbirləri həyata keçirib:
Təqdimatdan sonra yığıncaq iştirakçıları Şuranın fəaliyəti ilə bağlı fikirlərini söylədilər. Mais Gülalıyev: Keçən ilin dekabr ayınadək, yəni mən Şura üzvlüyündən istefa verənədək Koalisiya üzvlərinə məlumatların necə çatdırılmasından şəxsən xəbərim olmayıb, lakin həmişə Şura üzvlərinə deyilib ki, məlumatlar Koalisiya üzvlərinə çatdırılır. İstefa verdikdən sonra isə mən Şuranın fəaliyəti haqqında heç bir məlumat ala bilməmiş və hətta bu yığıncağa belə dəvət edilməmişəm, sadəcə özüm xəbər tutub gəlmişəm. Beləliklə, digər Koalisiya üzvlərinin necə məlumatlandırıldığını, Koalisiya ilə əlaqə və əks əlaqənin olmadığını da mən öz timsalımda aydın görürəm. İndi Sizdən aldığımız məlumatdan isə görürük ki, ümumiyətlə Koalisiyanın Əsasnaməsi və İş Planı EITI kriteriyasına və fəlsəfəsinə ziddir. Çünki, EITI məsələsi birbaşa dövlət tərəfindən dağ- mədən sənayesində şəffaflığın yaradılması sahəsində ediləcək fəaliyətin tələbindən ibarətdir. QHT-lər isə bu fəaliyətdə tərəf kimi iştirak edə bilərlər, lakin əsas fəaliyətləri hökumət və şirkətlərin ədəcəklərinin monitorinqindən ibarətdir. Mən bu məsələni Şura üzvü olarkən bir neçə dəfə qaldırdım, lakin mən izah edə bilmədim və Şuradan uzaqlaşdım. Digər Koalisiya üzvləri də gördülər ki, mənim fikirlərimlə Şuranın digər üzvləri arasında konsertual fərq ondan ibarət idi ki, Şuranın həyata keçirdiyi fəaliyət EITI fəlsəfəsinə, kriteriyasına uyğun deyil. Şuranın fəaliyəti birbaşa yönəlib maarifləndirmə məsələsinə. Maarifləndirmə QHT-lərin bu sahədə fəaliyətlərinin yalnız biri ola bilər. Əsas fəaliyət isə hökumətin və şirkətlərin fəaliyətlərinin EITI prinsipləri və kriteriyalarına uyğunluğunun monitorinqindən ibarətdir. Bunu isə biz etmirik. Biz Memorandumda və prosesin gedişində tərəf kimi çıxış edirik. Biz əslində tərəf kimi çıxış etməli deyilik, biz onların fəaliyətlərinin monitorinqini aparmalıyıq. Həyata keçirilən iş planında nəzərdə tutulan fəaliyətlər bizim işimiz deyil. Ona görə də xahiş edirəm ki, bir daha EITI prinsipləri nəzərə alınmaqla iş planının müzakirəsinə qayıdılsın. Biz düzgün yolla getmirik. Biz hökumətin və kompaniyaların dəyirmanına su tökürük, onların qeyri- şəffaf fəaliyətlərini bir növ legitimləşdiririk. Bizim fəaliyətimizin nəticəsi odur ki, DFID-in və ümumiyətlə bu “Təşəbbüs”ün bütün sənədlərində fəxrlə deyilir ki, Azərbaycan QHT-ləri bu prosesə qoşulublar. Yəni doğrudan da, legitimləşmə prosesi gedib. Biz isə elə bir mövqedə olmalıyıq ki, həmişə onlardan nəyi isə tələb etməliyik. DFID-in nümayəndəsi burda oturub. Ona xatırladıram ki, EITI Source Book adlı bir kitab var. Niyə həmin kitab bu vaxtadək Azərbaycan dilinə tərcümə edilib yayılmayıb. Həmin kitabda bircə- bircə EITI kriteriyalar yazılıb. Orda QHT-lə bağlı yeganə bir hissə var- o da monitorinqdir. Qalan hamısı hökumətin və kompaniyaların çiynindədir. Mən təklif edirəm bu məsələyə bir də baxılsın. Biz nəticə ala bilməyəcəyik. Nəticə nədən ibarət olacaq? Ondan ibarət olacaq ki, deyiləcək filan yerdə hansısa bir konfrans keçirilib, filan vaxtı treninq keçirilir və s. Artıq ilk hesabatlar dərc edilib. QHT Koalisiyasının o hesabatların alternativ analizi olmalıdır. Ona görə mən təklif edirəm ki, biz bir daha Şuranın fəaliyətinin yenidən qurulmasına qayıdaq və elə bir idarəetmə sistemi qurulmasını istəyirəm ki, QHT-lər bu taleyüklü və tarixi bir vəzifənin yerinə yetirilməsində iştirak etsinlər. Bu Koalisiyanın belə bir potensialı var və ACİ YF-da buna imkan yaradır. Sahib Məmmədov: Mən bilmirəm ki, bütün məlumatları alıram, ya yox. Amma ümumiyətlə məlumat alıram. Ancaq görünür Azərbaycan hökuməti seçki qabağı internetə hücuma keçib və onun işi tez- tez pozulur. Buna görə də xəbərvermənin başqa yollarını tapmalıyıq. Mən özüm bundan başqa bir neçə Koalisiyada olmuşam, lakin çox tezliklə məni oradan mədəni şəkildə qovublar. Yalnız ona görə ki, mən alınan grantların hara sərf edilməsi haqqında məlumat verilməsini istəmişdim. Ona görə də mən, Sabit bəy, sizə təşəkkür etmək isərdim ki, məni e-mail passılkalarıma görə Koalisidan xaric edilməmişəm. Mən sizdən xahiş edirəm ki, Koalisiyanın yeni bir piramidaya çevrilməsinə imkan verməyəsiz. Çünki, bu artıq belədir və Koalisiyanın siyasətini müəyənləşməsini cəmi bir neşə nəfər həyata keçirir. Koalisiyanın qalan üzvləri sadəcə dekorasiya rolunu oynayır. Koalisiya qeyri- şəffaf təşkilatdır, baxmayaraq ki, özü şəffaflıq məsələləri ilə məşğuldur. Mən bir mini sorğu keçirdim və bir neçə Koalisiya və Şura üzvündən soruşdum ki, onlar Koalisiyanın aldığı qrantlar üzrə vəsaitlərin sərf olunması haqqında məlumat alırlarmı? Onlar cavab verdilər ki, almırlar. Mən də almıram. Bu o demək deyil həmin qrantlar kim tərəfindənsə mənimsənilir. Lakin şəffaflıq naminə bunlar açıqlanmalıdır. İlk növbədə Şuraya daxil olan Şəxslərin rəhbərlik etdikləri təşkilatların auditi aparılmalıdır. Mən demirəm ki, onların fəaliyətlərində mütləq nə isə var. Qoy sübut etsinlər ki, onlar həqiqətən şəffafdırlar və şəffaflıq uğrunda mübarizə aparmağa haqları var. Mən öz elektron məktubumda yazmışdım ki, Koalisiya komprador təşkilatdır. Əslində isə onlar kompradorun, yəni xaricilərin əlaltısına çevrilmiş yerli hökumət və şirkətlərin kompradoruna çevrilməkdədirlər. Yerli hökumət də, burda adları çəkilən xarici təşkilatlar da öz hesabatlarında Koalisiyanın adını daha çox çəkir və ondan daha çox bəhrələnirlər. Kimdir bu təşkilatlar? Onların əksəriyəti BP-nin dəstək verdiyi, onun əlaltı təşkilatlarıdır. Save the Children və s. Ona görə də mən narazıyam. Ya elan edin ki, bu Koalisiya Hökumətə, xarici şirkətlərə kömək edən, onların imicini formalaşdıran təşkilatdır, ya da ictimai təşkilatdır. Biz doğrudan da monitorinqlə məşğul olmalıyıq. Azərbaycanın energetika sənayesində şəffaflıqdan danışmaq absurddur. Eyni zamanda mən hesab etmirəm ki, biz Şuranın tərkibini dəyişməklə nəyə isə nail olacağıq. Sadəcətəklif olunan strukturu qurmaq vacibdir. Koalisiyanın bütün üzvləri, bizim hamımız fəal olmalıyıq. Bundan başqa mən hesab edirəm ki, donorların ayırdığı vəsaitləri qiymətləndirməliyik. İnqilab Əhmədov S. Məmmədova sualla müraciət edərək soruşdu ki, o, audit şirkətini seçən qrupun üzvü kimi, seçdiyi audit şirkətinin işinin nəticələri ilə maraqlanıbmı, onun hesabatlara Rəyləri ilə tanış olubmu, onları necə qiymətləndirir? S. Məmmədov bildirdi ki, seçim prosesinin özü ədalətli keçib, heç bir təzyiq və təlimat olmayıb. Lakin sonradan o başa düşüb ki, tenderdə iştirak edən hər üç audit şirkəti Neft Fondu ilə əməkdaşlıq edir və müxtəlif dövrlərdə hökumətin sifarişlərini yerinə yetirib. Sonradan təəssüf ki, tenderin bir sıra şərtləri dəyişdirildi və məni bir neçə dəfə Neft fonduna dəvət etdilər və mən də bir sıra dəyişikliklərə qol çəkdim. Əslində şərtlərin sonradan dəyişdirilməsi yolverilməzdir. Hesabatlarla isə qismən mətbuatda nə verilibsə onlarla tanış oldum və onlar heç nə vermir. M. Gulalıyev xahiş etdi ki, heç kim başqalarına ittihamlar irəli sürməsin, çalışaq ki, normal işlək strukturun yaranması haqqında təkliflər verək. S. Bağırov ona bu təklifinə görə təşəkkür etdi və bir daha çıxış etmək istəyənləri konstruktivizmə çağırıraraq bir sıra beynəlxalq təşkilatlara və Koalisiyaya və onun Şurasına əsassız ittihamlar söyləməməyə çağırdı. O Şuranın hesabatı üzrə, görülmüş işlər haqqında danışmağı, nöqsanları və yaxşı işləri obyektiv qiymətləndirməyi daha düzgün saydı. Bu mənada Mais bəyin çıxışı daha konstruktiv hesab edilməlidir. Əgər biz bu yeganə işləyən koalisiyanı da öz məqsədlərindən uzaqlaşdırıb onu- bunu ittiham etmək, özü də əsassız ittiham etmək üçün istifadə etməyə çalışsaq, o da məhv olacaq. Onda nə əldə edəcəyik? Mən şəxsən hesab edirəm ki, bu Koalisiyanın əldə etdiyi nəticələr musbatdir və əminəm ki, bu nəticələr getdikcə artacaq. Biz istəməməliyik ki, KİV-lər, burda onların nümayəndələri oturub, sabah qəzetlərdə yazsınlar ki, Koalisiya öz ümumi yığıncağında Save the Children təşkilatının kimə işlədiyini müzakirə etdi və s. Osman Gündüzov qeyd etdi ki, M. Gülalıyevin fikirləri ilə əsasən razıdır. Belə ki, üç tərəfin- hökumətin, şirkətlərin və Koalisiyanın iştirak etdiyi strukturda məhz koalisiya sanki, öz yerini tapa bilmədi. Çox böyük bir hadisə baş verdi, hesabatlar açıqlandı və Koalisiya kiçik bir mətbuat konfransı keçirməklə işini bitirdi. Hansı ki, o, daha geniş, cəmiyətin diqqətini çəkən tədbirlər, deyək ki, Mais bəyin dediyi kimi hesabatların alternativ analizini hazırlamaq, televiziyada tok şou və yaxud başqa formalarda çıxışlar etmək və s. mənə elə gəlir ki, Koalisiya bu prosesdə ictimai marağı təmin etmək vəzifəsini tam yerinə yetirə bilməyib. Bəlkə biz həqiqətən idarəetmədə hansı bir dəyişikliklər etməliyik? Kiçik tədbirlərdənsə, təklif edərdim ki, ölkə miqyaslı tədbirlər keçirilsin. Eyni zamanda hesabatlar da daxil olmaqla müxtəlif məsələlərin müzakirəsinə Koalisiyanın üzvlərini cəlb etmək lazımdır. Bu potensialdan istifadə etmək vacibdir. Bəlkə Koalisiya şirkətlərin fəaliyəti üzərində monitorinqi təşkil etməlidir. Bununla belə, pessimizmə qapılmaq olmaz. Biz görürük ki, Şura həqiqətən xeyli iş görüb, bunları qiymətləndirməmək olmaz və bu işləri qənaətbəxş hesab etmək olar. Sabit bəyin fikri ilə razıyam ki, bu yeganə işləyən Koalisiyadır və onun məhv olmasına yol vermək olmaz. Əksinə, daha fəal və cəsarətli olmaq, daha çox şey tələb etmək lazımdır. Telman Zeynalov bildirdi ki, o e-mail vasitəsi ilə Şuradan müxtəlif məlumatlar və sənədlər alır. Doğrudan da Koalisiyanın fəaliyəti, Şura istisna olmaqla demək olar ki, yoxdur. Koalisiyanın digər üzvləri Şuranın fəaliyətində onları dəstəkləmir. Gəlin bir- birimizə kömək edək. Mən də o fikirlə razıyam ki, Koalisiya hökumətin və şirkətlərin fəaliyəti üzərində monitorinq aparmalıdır. Fəqan Əliyev sözünə onunla başladı ki, o bu vaxtadək Koalisiyanın işində fəal olmayıb, lakin söz verir ki, bundan sonra fəal olacaq. Hamınız yaxşı bilirsiniz ki, iri neft şirkətlərinin dünya siyasətində təsiri böyükdür. Onlar ölkələrin siyasətinə də qarışır və onu dəyişə də bilirlər. Belə şeyləri və vətəndaş cəmiyəti kimi məsuliyətimizi dərk edərək işimizi elmi və ağılla qurmalıyıq ki, nəticə əldə edə bilək. Yaxşı olar ki, koalisiyanın fəaliyət dairəsində ekoloji aspektlər də nəzərə alınsın. Təəssüf ki, Azərbaycanda neft- qaz sənayesində ekoloji monitorinq demək olar ki, aparılmır. Zöhrab İsmayıl qeyd etdi ki, Şuradan məlumatları və müxtəlif sənədləri e-mail vasitəsi ilə müntəzəm alır və onu bu qane edir. Lakin əgər kimlərisə bu qane etmirsə, deməli məlumatların yayılmasının başqa yollarını da tapıb tətbiq etmək lazımdır. Ümumiyətlə götürdükdə Koalisiyanın fəaliyətini qənaətbəxş hesab etmək olar. Lakin qeyd edilməlidir ki, Koalisiya qarşısında duran işlərin ancaq bir hissəsini görür. Məsələn, onun məşgul olduğu işlərdən biri Neft fondunun şəffaflığı məsələsidirsə, bununla o qədər yerli və xarici təşkilatlar məşğul olur ki, artıq Neft Fondunu xeyli şəffaf təşkilat saymaq olar. Bu işlə yenə də məşğul olmaq olar, ancaq daha vacib iş ARDNŞ-da şəffaflığa nail olmaqdır. Bu tamamilə qapalı təşkilatdır və bu işlə mütləq məşğul olmaq lazımdır. Osman bəy fikrində haqlıdır ki, S. Şərifov Koalisiyanın açıqlamasına çox kəskin reaksiya verdiyi halda, Koalisiyadan heç bir cavab olmadı. Ümumiyətlə Koalisiyanın mətbuatla əlaqələri əsaslı şəkildə qurulmalıdır. İctimai müzakirənin formaları dəyişdirilməlidir. Onun fikrincə, heç kimin iştirak etmək istəmədiyi konfransları keçirməkdənsə, məsələn, radiolarda çıxış etmək daha münasib ola bilər. O. Gündüzov əlavə etdi ki, ARDNŞ ilə mütləq məşğul olmaq lazımdır. Ordan heç bir məlumat almaq mümkün deyil. Yalnız hərdənbir çox həyəcan və narahatlıq doğuran xəbərlər alırıq və onların da yoxlanılması demək olar ki, mümkün deyil. Qəzetlərlə işi qurmaq lazımdır. Sözsüz ki, onların öz kommersiya maraqları var və ictimai marağa uyğun yazılar verməyə çalışırlar, Lakin məncə biz hansısa bir qəzetin bir səhifəsin, yaxud onun bir hissəsini pulla almaq istəsək buna razı olarlar. Azad Əliyev Koalisiyanın məşqul olmaq istədiyi sahədə iş görməyin çətin olduğunu dedi və təklif etdi ki, EITI tətbiq edən digər ölkələrin analoji problemləri necə həll etdiyini öyrənməliyik. Koalisiyanın ofisində resurs mərkəzi yaradılsın və ehtiyacı olanlar ondan istifadə etsinlər. Fərda Əsədov əvvəlcə S. Məmmədovun donorların ayırdığı vəsaitləri düzgün qiymətləndirmək haqqında sözlərinə münasibət bildirdi. O dedi ki, donor təşkilatını təmsil edir və bu mənada S. Məmmədovun təklifinə həssas yanaşır. Şuranın fəaliyətinə gəldikdə isə, buradakı çıxışlara əsasən 4 çatışmamazlığı qeyd etmək olar. Birincisi odur ki, Şura ilə Koalisiya üzvləri arasında əlaqə, məlumat mübadiləsi lazımi səviyədə deyil və Koalisiya üzvləri əslində passiv qalırlar. Onlar əsasən məlumatları alırlar, kimlərsə özü üçün müəyən nəticələr çıxardır, lakin aktiv fəaliyətə həvəs göstərmirlər. Şura isə daha fəaldır, daha çox məsuliyət daşıyır. Əlbəttə ki, bu fəallıqlar eyni ola da bilməz, çünki, koalisiyanın strukturu belədir ki, Şura əsasən icraedici qurumdur, Koalisiya üzvləri onun fəaliyətində müəyən məqamlarda iştirak edə bilərlər, lakin əsasən belə yığıncaqlarda Şuranın fəaliyətini qiymətləndirməlidir.Biz məhz donor təşkilatı kimi bunu nəzərə almalıyıq və bütövlükdə koalisiyanın fəallığını artırmaq yollarını fikirləşməliyik. Koalisiyanın hər bir üzvünə, məhz onun tələb etdiyi qədər məlumat çatdırılmalıdır. Şuranın iclaslarında müntəzəm iştirak etdiyim üçün deyə bilərəm ki, Şura bu haqda müzakirələr aparır və tədbirlər fikirləşir və güman etmək olar ki,yaxın müddətdə bu sahədə irəliləyiş hiss ediləcək. Koalisiya üzvlərinin işlərə fəal cəlb edilməsinin indi də mexanizmləri var. Bu Şurada rotasiya mexanizmi və Şuranın iclaslarının açıq keçirilməsidir. Ikinci irad o oldu və doğrudan da razılaşmalıyıq ki, istər Şuranın, istərsə də bütövlükdə Koalisiyanın mətbuatla əlaqələri qənaətbəxş deyil. Mən bilirəm ki, Şura bu haqda düşünür və bu gün sizə nəzərdə tutduğu tədbirlər haqqında məlumat verəcək. Biz bu tədbirləri dəstəkləməyə razıyıq. Üçüncü, Mais bəy tərəfindən kəskin şəkildə irəli sürülmüş və Sahib bəy və Osman bəy tərəfindən əsasən müdafiə edilən iraddır ki, Şuranın üzvləri nə dərəcədə fəal vətəndaş cəmiyətinin mənafeyini müdafiə edən mövqe tuturlar? Onlar EITI –ın vətəndaş cəmiyəti üçün nəzərdə tutduğu yeri Memoranduma girməklə tuta bilirlərmi? Bu çox ciddi məsələdir. F. Əsədov ən əvvəl diqqəti ona çəkdi ki, prosesin başlanğıcında olduğuna nisbətən, istər hökumət, istərsə də şirkətlər Koalisiya ilə daha çox diqqət və həssaslıq göstərir, onun mövqeyini mütləq nəzərə alırlar. Siz özünüz də qeyd etdiniz ki, Şuranın kiçik bir bəyanatına Hökumət Komissiyasının Sədri necə kəskin və qəzəbli reaksiya verdi. Buna baxmayaraq, aprelin 6-da Neft Fondunda keçirilmiş görüşdə Koalisiyaya qarşı narazılıq qalsa da, münasibət tamamilə başqa idi. S. Şərifov orda qeyd etdi ki, indi prosesin davamı QHT-lərin mövqeyindən asılıdır. O, Koalisiyaya münasibətin belə dəyişməsinə prosesin müsbət inkişafı kimi qiymətləndirdi. İkinci, artıq neft kompaniyaları daxilində fikir ayrılığı yaranıb. Vaxtilə fərdi açıqlama haqqında Şuranın təkliflərini heç yaxına buraxmayan kompaniyaların bir neçəsi artıq fərdi açıqlamalara razıdırlar. Bir neçəsi isə bu yöndə danışıqlara başlamağa etiraz etmirlər. Bu da həqiqətən çox böyük nailiyətdir. Üçüncü, Zöhrab müəllimin qeyd etdiyi ARDNŞ-in şəffaflığı problemidir. Nəzərə almalıyıq ki, EITI heç də neft sənayesi üzrə bütün gəlirlərin və xərclərin şəffaflığını təmin etmək üçün əsas vasitə deyil. Bu müxtəlif ölkələrdə vəziyətə tam müdaxilə edə bilən və şəffaflığı təmin edə bilən proses ola bilməyəcək. Lakin onun beynəlxalq mahiyəti buna şərait yarada bilər. Bu mənada bizdə də EITI ARDNŞ-də şəffaflığı yaratmaq və inkişaf etdirmək üçün yaxşı imkandır. Dördüncü, Koalisiya üzvü olan QHT-lərin özlərinin şəffaflığı problemi. Bu ümumi QHT problemidir və narahatçılıq var. Məsələ o yerə çatıb ki, bunun məsuliyətini artıq təkcə QHT-lərdən deyil, donorlardan da soruşmağa başlayıblar və donorları QHT-lərlə əlbir olub vəsaitləri mənimsəməkdə günahlandırırlar. Bu məsələnin həllini biz bu koalisiya daxilində tapa bilsəydik, çox yaxşı olardı və digər QHT-lərə də örnək olardı. F. Əsədov məlumat verdi ki, Şura bu problemləri görür, Koalisiya üzvlərinin narahatlığını bölüşür və onun həlli yollarını tapmağa çalışır. Bu gün gündəlikdə nəzərdə tutulan Müşahidə komissiyasının seçilməsi təklifi məhz buna xidmət edir. İlham Mustafayev qeyd etdi ki, bu Koalisiyanın yaranması Azərbaycan üçün şansdır. Çünki bu beynəlxalq bir prosesdir və böyük dövlətlərin dəstəyi var. Bu mənada onu qorumaq və inkişaf etdirmək vacibdir. O bəzən Şuranın qapalılığı haqqında səslənən fikirlərlə razılaşmadığını, müntəzəm olaraq məlumat aldığını və Şuranın iclaslarında tez- tez iştirak etdiyini söylədi. O Koalisiya üzvlərinə irad tutaraq onların fəal olmadığını, hətta bu yığıncaqda belə bir çox təşkilatların içtirak etmədiyini misal göstərdi. M. Gülalıyev bir daha söz alaraq, EITI təşəbbüsünün mahiyəti haqqında danışdı və bildirdi ki, EITI yeganə bir məqsədi var: hökumətlər şirkətlərdən aldığı gəlirləri açıqlamalıdır. EITI bundan başqa bir şey deyil. Koalisiyanın fəaliyəti ona yönəlməlidir ki, hökumət aldığı bütün ödəmələri açıqlasın. Açıqlamırsa, deməli Koalisiya heç bir iş görmür. Bu fəlsəfədən irəli gələrək biz şirkətlərdən tələb etməliyik ki, onlar da ödədiklərini açıqlasınlar. Açıqlamırlarsa, deməli düzgün işləmirlər. Bu gün kompaniyaların hökumətə ödədiklərini onlar açıqlamır. Bu gün hökumət kompaniyalardan aldıqlarını açıqlamır. EITI prinsiplərinə görə şirkətlər və hökumət fərdi şəkildə bu açıqlamaları etməlidirlər. S. Bağırov bu fikirlərə etiraz edərək onların həqiqətə uyğun olmadığını bildirdi. O qeyd etdi ki, sizi maraqlandıran açıqlamalarla tanış olmaq istəyirsinizsə, onlar həm Neft Fondunun, həm də Koalisiyanın vebsaytlarında var. O düzdür ki, şirkətlər bu məlumatları fərdi açıqlamayıblar, bu isə bizim imzaladığımız Memoranduma uyğundur. Biz burada, Koalisiyanın ümumi yığıncağında bu Memorandumu imzalamağı razılaşmışıq. Razılaşmışıq ki, şirkətlərin birgə hesabatları açıqlansın. Bu açıqlamalar edilib və vebsaytlarda var. İndi nə irad tuta bilərik? Artıq növbəti mərhələlərdən isə şirkətlərin bir çoxu fərdi açıqlamalara razıdırlar. Bu isə məhz Koalisiyanın fəaliyətinin nəticəsidir. Məhz Koalisiya nümayəndələri bu məsələni Neft Fondundakı sonuncu görüşdə qaldırdıqdan sonra, Hökumət Komissiyasının Sədri şirkətlərə bir həftə ərzində bu məsələyə münasibət bildirməyi xahiş edib. Bu gün artıq bir neçə iri şirkət, BP. İtoçu, Statoil və digərləri fərdi açıqlamalara, digərləri isə bu haqda müzakirələrə başlamağa hazır olduqlarını bildirirlər. Mən bu məlumatları sizə də göndərmişəm. Biz bunu Koalisiyanın nailiyətlərindən biri hesab edirik. Bundan irəli gələrək Memorandumda dəyişikliklər edilməsi zərurəti yaranıb. Bu təkliflərmiz də hazırdır və sizin qarşınızdadır. Biz Şuranın sonuncu iclasında razılaşdıq ki, 2004-cü ilin qalan ikinci yarısının da hesabatları köhnə qaydada verilsin, artıq 2005-ci ildən başlayaraq isə Memoranduma dəyişikliklər edildikdən sonra yeni qaydalar tətbiq ediləcək. Fərdi açıqlamalar da olacaq. O zaman bizim həqiqətən işimiz xeyli artacaq, biz yəqin ki, bu hesabatları analiz etmək üçün işçi qrup da yaradacağıq və s. Mais bəy bir məsələdə haqlıdır ki, EITI həqiqətən ancaq hökumətlərin gəlirləri üzərində şəffaflığı tələb edir. Onun adı daha geniş məsələləri əhatə etsə də, bu “Təşəbbüs”də sosial, ecoloji, insanhaqları və sair problemlər nəzərdə tutulmur. Bunu biz, vətəndaş cəmiyəti tədricən, mərhələ- mərhələ nail olmalıyıq. Xarici şirkətlərlə operativ işləmək mümkün deyil. Ən adi məsələnin müzakirə etmək üçün onların menecerləri qərarları rəhbərlikləri ilə müzakirə etməlidirlər. Bu isə xeyli vaxt aparır. İndi biz onlarla görüşməliyik və hesabat formalarında dəyişiklikləri müzakirə etməliyik. Saleh Hüseynov qeyd etdi ki, audit şirkəti seçilərkən o bunun EITI-ın mahiyətinə zidd olduğunu əsas gətirərək etiraz etmişdi. Bu koalisiyanın ilk geri çəkilməsi idi və bizim uduzmağımıza əsas oldu. O Koalisiyanın Əsasnaməsindən müxtəlif maddələri misal gətirərək həmin bəndləri Koalisiyanın yerinə yetirmək iqtidarında olmadığını, Koalisiyanın imkanı daxilində olmadığını dedi. Onun fikrincə Koalisiya ancaq tam müstəqil neytral mövqedə olan audit şirkətinin vasitəsilə bu işin öhdəsindən gələ bilərdi, lakin bu imkan əldə çıxarılıb. BP-nin və digər maraqlı təşkilatların iradəsi ilə seçilən audit şirkətinin işinin nəticələrinə biz etibar etmirik. Bu mənim subyektiv fikrimdir. Koalisiya yalnız neft gəlirlərinin səmərəli istifadəsinə nəzarət etməklə nə isə bir iş görmüş olar. Cəmiyyətdə də bu fikirlər var ki, BP-nin bu iqtidarın hakimiyətə gəlməsində rolu olub və nə onlar verdiklərini, nə də hökumət aldıqlarını deyəcək. Ona görə də bu məsələlərə nəzarət etmək mümkün deyil. Biz imkanlarımızı və səylərimizi nəyi əldə edə bilərik ona yönəltməliyik. Xərclər üzərində monitorinqi təşkil etməliyik. S. Məmmədov bildirdi ki, mən Koalisiyanın ünvanına iradlar söyləyərkən konkret heç kimi nəzərdə tutmuram. Mən son 6- 7 ayda nailiyətləri görürəm, irəliləyişləri görürəm, Sabit bəyin o fikri ilə də razıyam ki, Koalisiya mümkün ola bilənləri əldə edib və reallıqlar nəzərə alınmalıdır. Artıq bir sıra rəqəmləri də açıqlamağa söz verirlər. Bu işlər genişlənir və biz də onların yerinə yetirilməsində iştirak etmək istəyirik. S. Bağörov əlavə etdi ki, Koalisiyanın yaşı çox deyil. Müəyən nüfuz qazanmaq, beynəlxalq təşkilatlar tərəfindən tanınmaq üçün vaxt lazım idi. Biz bu vaxtdan istifadə etmişik və bu məqsədə də çatmışıq. Biz indi yeni işləri planlaşdırırıq və yeni nailiyətlərin əldə ediləcəyinə inanırıq. Sonra o bəzi iradlara münasibət bildirərək dedi ki, Koalisiya üzvlərinin məlumatlandırılması üçün mövcud imkanlardan maksimum istifadə etməyə çalışıb. Mümkün məlumatlar Koalisiya üzvlərinə e-mail vasitəsi ilə çatdırılıb. Lakin təəssüf ki, çox vacib məlumatlara Koalisiya üzvləri tərəfindən heç bir reaksiya olmayıb. Məsələn, Beynəlxalq Maliyə qurumlarının yeni enerji siyasətləri ilə bağlı Şuranın təkliflərinə, hər hansı məsələ ilə bağlı Şuranın qərarlarına heç kim münasibət bildiurməyib. Son dövrlərdə Şuranın iclasları haqqında məlumatları göndərmişik və kim istəyirsə iştirak etməyə dəvət etmişik. Bir neçə nəfər istisna olmaqla heç kim iştirak etməyib və maraq göstərilməyib. Şura Koalisiya üzvlərinin prosesdə fəal iştirakında maraqlıdır. Bir çox işlər, məsələn telekanallarda tok şou və yaxud radiolarda, qəzetlərdə çıxışlar maliyə tələb edir. Bu imkanlar isə məhduddur. Şura bu fəaliyəti qurmaq üçün layihə hazırlayıb. Bu gün həmin layihə haqqında danışılacaq. Yaxın zamanda siz məlumatların yayılmasında irəliləyişləri hiss edəcəksiniz. S. Bağırov Source Book haqqında xatırladan M. Gülaliyevə təşəkkür etdi və donorların bu kitabın tərcümə edilməsi üçün imkan arayacaqlarına ümid etdiyini dedi. Koalisiya üzvlərindən kim bacararasa layihə təqdim etsin və donorlar da yəqin ki bu məsələyə müsbət yanaşarlar. M. Gülaliyev xatırlatdı ki, vaxtilə Şurada bu məsələ müzakirə edilmişdi ki, Şuranın tövsiyə etdiyi və Şuranın iş planına uyğun olan bütün layihələr Koalisiya çərçivəsində həyata keçirilməlidir. S. Bağırov bildirdi ki, keçən dəfə bu məsələnin müzakirəsinə vaxt çatmadı və M. Gülalıyevdən xahiş etdi ki, onun elektron səsverməsini keçirməyi öhdəsinə götürsün. M. Gülalıyev bununla razılaşdı. Daha sonra S. Bağırov layihələrin şəffaflığı haqqında danışaraq bildirdi ki, indiyədək yalnız bir layihə tətbiq edilib və o da hələ sona çatdırılmayıb. Sona çatan kimi hesabat veriləcək. Digər layihə isə Ebert Fondundan alınmış layihədir və 3 aydır ki, həyata keçirilir. Bitən kimi hesabat veriləcək. Burada adları çəkilən 4 layihənin isə ancaq razılığı alınıb və aydındır ki, məlumat da yoxdur. Galib Əfəndiyev məlumat verdi ki, o DFID-in nümayəndəsi Yalçın Hüseynovla razılaşıblar və Source Book kitabının tərcümə edilərək çap edilməsi üçün müvafiq layihəni təmsil etdikləri donor təşkilatlar dəstəkləyə bilərlər. S. Bağırov vaxtın az qaldığını və ikinci məsələnin uzun müzakirələr tələb edəcəyini nəzərə alaraq təklif etdi ki, daha doğru olar ki, 3-cü məsələnin müzakirəsinə keçilsin. İkinci məsələ kimi müzakirəsi nəzərdə tutulan Memorandumla bağlı Koalisiyanın təklif etdiyi təkmilləşdirmələr və dəyişikliklər iclas iştirakçılarına paylanıb. Bu sonuncu variant deyil. O hələ Koalisiyada müzakirə ediləcək. Buna görə də qərara alındı ki, Koalisiya üzvləri 10 gün ərzində bu təkliflərlə tanış olsunlar və rəylərini bildirsinlər. 3-cü məsələ ilə bağlı S. Bağırov məlumat verdi ki, Əsasnaməyə dəyişikliklərlə bağlı iki təklif var. Bunlardan biri Şurada vəzifə bölgüsü, digəri isə Şuranın fəaliyətinə nəzarət edəcək Müşahidə Komissiyasının yaradılması məsələləridir. Şurada vəzifə bölgüsü ilə əlaqədar bu təklifin müəllifi Sevgim Rəhmanov məlumat verdi. O əvvəlcə həyata keçirilməsinə yenicə başlanmış və müəllifi olduğu “Mədən Sənayesində Şəffaflıq Təşəbbüsünün, Azərbaycan dövlətinin neft strategiyasının regionlarda açıqlanması” layihəsi haqqında danışdı. Məlum oldu ki, layihənin həyata keçirilməsində bir neçə Koalisiya üzvü, Şura üzvləri iştirak edəcək. O xatırlatdı ki, keçən il bu vaxt EITI –ın Azərbaycanda tətbiqi üçün vətəndaş cəmiyəti təmsilçisinin olmasının prinsipal olduğu haqqında danışılanda, S. Şərifov Azərbaycanda belə bir quru tanımadığını demişdi. İndi isə EITI prosesinin Azərbaycanda tətbiqini davam etdirmək və nə cür davam etdiriləcəyini öyrənmək üçün hökumət və şirkətlər bizim, Koalisiyanın cavabını gözləyirlər. Bu gün artıq şirkətlər fərdi açıqlamalar verməyə hazır olduqlarını bəyan edirlər. Bir neçə ay bundan əvvələdək biz bu haqda ancaq xəyalımızda düşünə bilərdik. Bunlar nailiyət deyil? Bununla belə o Koalisiyanın fəaliyətindən narazı olduğunu bildirdi. Çünki, Koalisiya üzvləri prosesdə yaxından və fəal iştirak etmirlər. Şura üzvləri hər cümə günü bir neçə saat vaxtlarını iclasa sərf edirlər və buna heyfslənmirlər, amma Koalisiyanın bir çox üzvləri 5- 6 aydan bir keçirilən ümumi yığıncağa ya heç gəlmirlər, ya da gəlib Şura üzvlərini əsaslı- əsassız tənqid edib gedirlər. Bu boyda işi 2- 3 nəfərin öhdəsinə buraxmaq olmaz. Daha sonra S. Rəhmanov Şurada vəzifə bölgüsü haqqında layihəni təqdim etdi. Bu layihəyə əsasən aşağıdakı istiqamətlər təklif edilir:
S. Rəhmanov əlavə etdi ki, bu siyahı sonuncu deyil. Ola bilsin ki, əlavə təkliflər və dəyişikliklər olsun. Kimin nə təklifi olarsa bizə göndərsin. Düzdür bunlara Şuranın daxili işi kimi də baxmaq olar. Lakin bu məsələ ilə Koalisiyanı da tanış etməkdə məqsəd odur ki, bu işlərdə Koalisya üzvləri də iştirak etməlidir. S. Hüseynov təklif etdi ki, iş bölgüsü Koalisiyanın qarşısında duran vəzifələrə və məqsədlərə uyğun olmalıdır. Onun bu fikri qəbul edildi. A. Əliyev təklif etdi ki, bu istiqamətlərə hüquq təşəbbüsləri də əlavə edilsin. 7 istiqamət üzrə siyahı əsas kimi qəbul edildi. Gündəlikdəki növbəti məsələlərlə (Koalisiyanın Əsasnaməsinə təklif edilən dəyişikliklər- Şuranın fəaliyətinə nəzarət edəcək Müşahidə komissiyasının yaradılması və Müşahidə komissiyasının seçilməsi) bağlı S. Bağırov təklif etdi ki, bir neçə sual aydınlaşdırılsın: birincisi odur ki, bu qurumu yaratmağa ehtiyac var, yoxsa yoxdur?. Ikinci sual: tərkibi neçə nəfər olmalıdır, üçüncü, səsverməni elektron vasitə ilə keçirə bilərikmi, ya da bir komissiya burada seçək ki, elektron səsverməni onlar aparsınlar. M. Gülalıyev təklif etdi ki, komissiya yaradılarsa, bu idarəetmədə çətinliklər yaradacağı üçün bir nəfərdən ibarət qiymətləndirici seçilsin. Bu məsuliyətli bir işdir. Şurada bir nəfər opponent fikirli ekspert olmalıdır. Onu DFİD-dən də dəvət etmək olar, ictimaiyət arasından da, Koalisiyadan da və s. Əgər yeni struktur yaradılacaqsa, idarəetmə təcrübəsi göstərir ki, yeni strukturun yaradılması idarəetməni daha da çətinləşdirir. S. Məmmədov bu təklifin əleyhinə olduğunu bildirdi. Lakin heç bir statusu olmayan, yalnız öz münasibətini bildirən müstəqil bir neçə ekspertin olması mümkündür. O zaman qiymətləndirmə bir nəfərin rəyindən asılı olmaz.. Z. İsmayıl da belə bir quruma ehtiyac olmadığını bildirdi və əgər olarsa yalnız bir nəfərdən ibarət olmasının əleyhinə çıxdı. 3 nəfərdən ibarət ola bilər. O dedi ki, Koalisiyanın da, Şuranın da fəaliyətinə nəzarəti ümumi yığıncaq həyata keçirməlidir. T. Zeynalov komissiya yaradılmasının əleyhinə oldu. Yalnız 3 nəfərdən ibarət qiymətləndiricilərin olması lazımdır. O təklif etdi ki, bu məsələni də elektron vasitəsi ilə səsverməsi keçirilsin. S. Rəhmanov belə bir qurumun yaradılmasına ehtiyac olduğunu qeyd etdi və təklif etdi ki, Koalisiyanın hər yığıncağında 3 nəfərdən ibarət qrup yaradılsın və Şuranın hər iclasında iştirak edərək fəaliyətə, maliyəyə, EITI prinsiplərinə əməl edilməsinə nəzarət etsin və qiymətləndirsin. Əgər Mais bəyin dediyi kimi bir nəfər olarsa, və həmin adam tam obyektiv olaraq bir neçə dəfə Şuranı tərifləyərsə, digərlərində belə bir fikir yarana bilər ki, qiymətləndirici ilə Şura üzvləri birləşiblər. S. Bağırov təklif etdi ki, bu gün burada bir neçə nəfərdən ibarət qrup yaradılsın və həmin qrup 10-15 gün ərzində bu məsələnin elektron poçt vasitəsi ilə discussiyasını keçirsin, qiymətləndiricilərin statusunu və sayıni müəyənləşdirsin, seçkini keçirsin. Qərara alındı ki, Mais Gülalıyev, Oqtay Gülalıyev və Azad Əliyevdən ibarət qrup müəyənləşdirilsin və onlar burada təklif edilən variantları- komissiya yaradılsın, bir nəfərdən ibarət qiymətləndirici və 3 nəfərdən ibarət hər biri müstəqil qiymətləndiricilər qrupunun seçilməsi- Koalisiya üzvlərinə elektron poiçt vasitəsi ilə göndərsinlər və 10- 15 gün ərzində bu məsələnin elektron poçt vasitəsi ilə discussiyasını keçirsinlər, qiymətləndiricilərin statusunu və sayıni müəyənləşdirsinlər və seçkini keçirsinlər. 5-ci məsələ (yeni üzvlərin qəbulu) ilə əlaqədar Sahib Məmmədov Koalisiya üzvlərinin sayının genişləndirilməsinin o qədər də effektli olmayacağını, bu məsələyə diqqətlə yanaşmağı təklif etdi. Qərara alındı ki, bu məsələnin də elektron poçt vasitəsi ilə discussiyası təşkil edilsin və bu iş S. Məmmədova tapşırıldı
Sənədin sonuncu korrektə tarixi: 28/12/2007 - 12:3:1
|
|
