Hörmətli sədr,

Hörmətli BMQ üzvləri

Bizim Koalisiya keçən ilin mayında təşkil olunub və biz HSŞT-nin Azərbaycanda tətbiqi prosesinin keçən 15 ay müddətində digər maraqlı tərəflərlə əməkdaşlıqda pis təcrübə qazanmamışıq. Sizə məlumdur ki, QHT Koalisiyası keçən ilin noyabrında hökumət və şirkətlərlə imzalanmış Anlaşma Memorandumunda üçüncü tərəfidir.

Mən ölkəmizdə HSŞT prosesində Koalisiyanın rolu haqqında lap qısa danışmaq istərdim. Bu rol üç əsas aspektdə reallaşır:

• HSŞT üzrə hesabat formalarının və prosedurlarının razılaşdırılmasında iştirak;

• Auditorun seçilməsində iştirak;

• Auditor rəylərinin müzakirəsində iştirak.

Biz hökumət və şirkətlərin hesabat formalarının razılaşdırılması prosesinin fəal iştirakçısı olmuşuq və bir sıra təkliflər irəli sürmüşük. Sonradan həmin təkliflərdən bir neçəsi hökumət və şirkətlər tərəfindən qəbul ediliblər. Açığı irəli sürülən təkliflər qəbul edilənlərdən əhəmiyyətli dərəcədə çox olub. Bu gün biz hesabat formalarının təkmilləşdirilməsi yönündə fəallığımızı davam etdiririk. Bir sıra yeni təkliflər işləyib hazırlamışıq və onlara hazırda Hökumət Komissiyasında və şirkətlərdə baxırlar. Gözləyirik ki, yay məzuniyyət dövrü bitən kimi biz bu təkliflərin üçtərəfli müzakirələrinə başlayacağıq.

Bizim HSŞT prosesində fəaliyyətimizin digər aspekti auditorun seçilməsində iştirakımızdır. Koalisiya bu prosesin bərabərhüquqlu iştirakçısıdır. Lakin vəziyyət elədir ki, əgər Anlaşma Memorandumunun istənilən iki tərəfi bu, və ya digər auditorun seçilməsi üzrə razılaşarlarsa, o zaman üçüncü tərəf buna mane olmaq imkanında deyil. Bizə elə gəlir ki, bu və ya digər auditorun seçilməsinə Anlaşma Memorandumu tərəflərindən biri tərəfindən veto qoyula bilməsi hüququnu nəzərdə tutmadığı üçün bu mexanizm təkmil deyil. Biz bu məsələ üzrə Anlaşma Memorandumunun digər tərəfləri ilə razılığa gələ bilmək üçün işimizi davam etdirəcəyik.

Nə üçün biz hesab edirik ki, Koalisiyanın veto qoymaq hüququ olmalıdır? Bunun üçün iki səbəb var.

Birincisi- auditorun seçilməsi üzrə hökumətin və şirkətlərin maraqlarının razılaşdırılması riskinin mövcud olması. Belə bir razılaşmanın olması haqqında danışmağa Koalisiyanın hələlik əsası yoxdur. Əksinə, iki hesabat dövrü ərzində hökumətin və şirkətlərin hesabatlarındakı göstəricilərin arasında çoxlu uyğunsuzluqlar olub və auditor şirkəti onları üzə çıxarıb. Lakin hər halda maraqların razılaşdırılması riski aradan qaldırılmayıb və buna müqabil tənzimləyici amil auditor seçıminə Koalisiyanın veto qoymaq hüququ ola bilər.

Bizi Koalisiyaya veto hüququnun verilməli olduğu fikrinə gətirib çıxaran digər səbəb odur ki, bu ilin mart ayında açıqlanmış ilk hesabatlardan sonra auditor şirkəti ilə bizim qarşılıqlı münasibətlərimizdə təəssüflər bəzi problemlər olub. O zaman auditor şirkəti bizim onlara müraciət edərək verdiyimiz suallara etinasızlıq göstərərək cavab verməkdən imtina etdi. Biz yalnız Hökumət Komissiyası işə qarışdıqdan sonra bizi maraqlandıran suallara cavab ala bildik. Auditor şirkətinin belə davranışı Koalisiyada çox pis təəssürat oyatdı və biz o fikirdə idik ki, həmin şirkətin ikinci audit üçün təkrar seçilməsinə imkan verməyək. Lakin biz buna müvəffəq ola bilmədik. Və təminat da yoxdur ki, auditor şirkətinin belə davranışı gələcəkdə təkrar olunmayacaq.

Nəhayət bizim HSŞT prosesində fəaliyyətimizin üçüncü aspekti auditin nəticələrinin müzakirələrində iştirak etməkdən ibarətdir. Bu HSŞT prosesinin məhz o mərhələsidir ki, həmin mərhələdə Koalisiya yalnız passiv müşahidəçidir və bu hal, açığını desək, Koalisiya üzvlərində ciddi narahatlıq doğurur. Biz sadəcə hesabatın müzakirəsində iştirak edirik. Şirkətlərin fərdi hesabatlarını hətta gözdən keçirmək hüququmuz belə yoxdur. Bu Koalisiyanı müstəqil təhlil aparmaq imkanından məhrum edir. Qeyd edim ki, HSŞT-nin bu mərhələsi ən məsul və ictimaiyyət üçün ən maraqlı mərhələdir. Belə bir mərhələdə bizim passiv rolumuzu cəmiyyətə izah etmək çətindir.

HSŞT-nin ölkəmizdə inkişafı üzrə bizim yeni təkliflərimizə elə elementlər daxil edilib ki, onlar vəziyyəti dəyişə və audit mərhələsində Koalisiyanın rolunun artmasına imkan yarada bilər. Biz ümid edirik ki, Anlaşma Memorandumunun digər tərəfləri də bizim təklifləri düzgün qiymətləndirəcəklər. Məsələnin həlli şirkətlər tərəfindən məlumatların fərdi açıqlanması probleminə bağlıdır. BP, STATAOİL, ŞELL və s. aparıcı transmilli şirkətlər də daxil olmaqla bəzi şirkətlər məlumatların fərdi açıqlanmasına hazır olduqlarını bəyan etmələrinə baxmayaraq, vəziyyət hələlik tam aydın deyil. Bu bəyanatlara baxmayaraq Azərbaycanda bir sıra şirkətlər öz tərəflərindən məlumatların fərdi açıqlanmasını digər şirkətlərin analoji hərəkətləri ilə bağlayırlar. Başqa sözlə mövqe belədir: “Ya hər kəs, ya da heç kim”.

Ümid edirik ki, yay məzuniyyət dövrü bitdikdən və Azərbaycanda HSŞT-nin inkişafı etdirilməsi üzrə təkliflərin müzakirəsi başlandıqdan sonra vəziyyət aydınlaşacaq. Hökumətin bu məsələdə mövqeyi burada iştirak edən Hökumət Komissiyasının Sədri cənab Şərifov tərəfindən dəfələrlə ifadə edilib. O bir neçə dəfə şirkətlərin də iştirak etdiyi tədbirlərdə bəyan edib ki, Azərbaycan Hökuməti bu məsələdə şirkətlərin getməyə hazır olduqları ən uzaq məqama qədər getməyə hazırdır. Bu mövqe bizi əlbəttə ki, ruhlandırır.

İndi də bir neçə kəlmə katibliyin hazırladığı sənədlər haqqında demək istəyirəm. Təəssüf ki, koalisiya üzvləri tərəfindən onların diqqətlə oyrənilməsi üçün vaxt çox olmayıb. Belə ki, bu çoxsəhifəli sənədləri Azərbaycan dilinə tərcümə etmək lazımdır. Bu səbəbdən Koalisiya rəhbərliyinin heç də hamısının onları təhlil etmək imkanı olmayıb. Lakin biz bunu qarşıdakı bir ayda mütləq edəcəyik və koalisiya adından təkliflərimizi mütləq BMQ- yə və katibliyə təqdim edəcəyik. Hələlik mən ancaq şəxsi təəssüratlarım haqqında danışa bilərəm. Mən hesab edirəm ki, çox sanballı iş görülüb. Bununla belə, mənə elə gəlir ki, HSŞT-də vətəndaş cəmiyyətinin iştirakına diqqəti artırmaq lazımdır. Məsələn, fikrimcə təşviq siyasəti özündə həm də vətəndaş cəmiyyəti üzrə komponenti daşımalıdır.

Digər təklif HSŞT-nin prinsip və meyarlarına aiddir. O məsələləri ki, HSŞT həll etməyə çalışır, yəni təbii ehtiyatlardan istifadənin effektivliyinin artırılması, yoxsulluğun səviyyəsinin aşağı salınması və s., bizə elə gəlir ki, HSŞT-nin prinsip və meyarlarına təbii ehtiyatlardan əldə edilən gəlirlərin xərclənməsinə nəzarət komponentlərini də əlavə etməyi tələb edir. Fikrimizcə, HSŞT-ni yalnız gəlirlərin açıqlanması ilə məhdudlaşdırmaq qarşıya qoyulan məsələləri yarımçıq həll etmək deməkdir. Etiraz edilə bilər ki, gəlirlərin xərclənməsi hər bir ölkənin öz daxili işidir. Digər tərəfdən, axı beynəlxalq təsisatların digər sahələrdə şəffaflıq üzrə tövsiyələr işləyib hazırlamaq praktikası da məlumdur. Məsələn, BVF-nun büdcə- vergi və maliyyə-kredit sahələri üzrə şəffaflıq Kodeksləri. Onların da istifadəsi könüllüdür. Buna baxmayaraq, BMF üzvü olan ölkələr bu kodekslərdən getdikcə daha çox istifadə edirlər.

Ümid etmək istərdim ki, HSŞT-nin gələn il keçiriləcək konfransına BMQ-nin təqdim edəcəyi təkliflərdə vətəndaş cəmiyyətinin rolunun artırılması üçün şəraitin yaradılması elementləri də öz əksini tapacaq.

26.08.05. London

Sənədin sonuncu korrektə tarixi: 12/8/2008 - 15:18:57