EITI haqqında ümumi məlumatlar

MHŞT (EITI) haqqında ümumi məlumat¹

MHŞT (EITI) nədir?

EITI (Extractive Industry Transparency Initiative - Mədən Sənayesində Şəffaflıq Təşəbbüsü) 2002-ci ilin sentyabr ayında İohannesburg şəhərində keçirilmiş Davamlı İnkişaf üzrə Dünya Samitində Böyük Britaniyanın Baş Naziri Tony Bleyr tərəfindən irəli sürülmüşdür. Məqsəd təbii ehtiyatlarından son dərəcə asılı ölkələrin mədən sənayesində ödəmələr və gəlirlər üzərində şəffaflığın artırılmasıdır. Bu təşəbbüs hökumətləri, mədən sənayesində çalışan özəl, və ya dövlət mülkiyətində olmasından asılı olmayaraq bütün şirkətləri, beynəlxalq təşkilatları, QHT-ləri və başqalarını könüllülük əsasında ödəmələr və gəlirlərin şəffaflığını artırmaq üçün birgə çalışmağa sövq edir. 2002-ci ilin sentyabrında bəri bu təşəbbüs ona qoşulan hökumətlər, neft, qaz və mədən sənayesinin digər sahələrində çalışan şirkətlər, beynəlxalq təsisatlar, sərmayeçilər və QHT-lər tərəfindən inkişaf etdirilmişdir. Daha ətraflı məlumat almaq üçün Böyük Britaniyanın Beynəlxalq İnkişaf Departamentinin vebsaytına və yaxud EITI-ın vebsaytına daxil olun.

MHŞT təbii ehtiyatlarla zəngin ölkələrdə neft, qaz və mədən sənayesindən əldə edilən gəlirlərdən şirkətlərin hökumətlərə ödəmələri, hökumətin isə öz gəlirləri haqqında məlumatları dərc etmələrini və müqayisə edilərək təsdiqlənməsi yolu ilə idarə edilməsinin yaxşılaşdırılmasını dəstəkləyir. Bir çox ölkələr neft, qaz və mineral resurslarla zəngindir və tədqiqatlar göstərir ki, idarəetmə yaxşı olduqda onlardan gələcəkdə iqtisadiyyatın inkişaf etdirilməsi və yoxsulluğun azaldılması üçün böyük gəlirlər əldə etmək mümkündür. Lakin idarəetmə zəif olduqda isə əksinə həmin gəlirlər yoxsulluğa, korrupsiyaya və necə deyərlər “ehtiyatların lənəti” adlandırılan ziddiyyətin baş verməsinə səbəb olur. MHŞT-nin məqsədi şəffaflığı artırmaq və hesabatlılığı yaxşılaşdırmaq yolu ilə bu “lənət”in qarşısını almaqdır.

MHŞT-ni həyata keçirməyin faydaları nədir?

MHŞT-dən ən əvvəl ehtiyatlarla zəngin ölkələrin hökumətləri və vətəndaşları faydalanır. Hökumətlərin nə aldığının və şirkətlərin nə ödədiyinin bilinməsi həmin gəlirlərdən istifadə etməklə bağlı qərar verənlərin hesabatlılığı üçün çox vacib ilk addımdır. MHŞT-ni tətbiq edən ehtiyatlarla zəngin ölkələr öz hökumətlərinin təbii ehtiyatlardan əldə edilən gəlirlər üzərində şəffaflılğı artıracağı və hesabatlılığı yaxşılaşdıracağı haqqında öhdəlik götürdüyü barədə investorlara və beynəlxalq maliyyə qurumlarına açıq işarə verməklə yaxşılaşmış investisiya mühitindən faydalana bilirlər. Fəaliyyət göstərdikləri ölkələrdə MSŞT-ni dəstəkləməklə şirkətlər və investorlar investisiya riskini azalda bilərlər: korrupsiya siyasi qeyri- sabitlik yaradır ki, bu da öz növbəsində təbii ehtiyatların istismarına yönələn və mahiyyətcə intensiv və uzun müddətli olan investisiyaları təhdid edir. Vətəndaş cəmiyyəti hökumətin vətəndaşlar adından idarə etdiyi bu gəlirlər haqqında ictimai mühitdə məlumatların artmasından və bunun nəticəsində də hesabatlılığın yaxşılaşmasından və şəffaflığın artmasından faydalana bilər. Yekun olaraq hesab edilir ki, yaxşılaşdırılmış idarəetmə proqramının tərkib hissəsi kimi MHŞT-nin tətbiq edilməsi neft, qaz və mədən sənayesi gəlirlərinin davamlı inkişafa və yoxsulluğun azaldılmasına yardım edəcəyinə təminat verir.

MHŞT-ni hansı ölkələr tətbiq edir?

Bütün dünya üzrə artıq 20-yə yaxın ölkə ya sadəcə MHŞT-yə qoşulduğunu elan etmiş, ya da Peru, Trinidad və Tobaqo, Azərbaycan, Nigeriya və Şərqi Timor kimi artıq fəal şəkildə onu həyata keçirməkdədir. Həmin ölkələrin siyahısı və təşəbbüslə bağlı fəaliyyətləri haqqında ən son məlumatları buradan əldə etmək olar.

Necə həyata keçirilir?

MHŞT Katibliyi təşəbbüsü həyata keçirmək arzusunda olan ölkələr və şirkətlər üçün xüsusi Vəsait işləyib hazırlamışlar.

Daha kimlər cəlb edilib?

MHŞT hazırda Böyük Britaniyanın Beynəlxalq İnkişaf Departamentində yaradılmış Beynəlxalq Katiblik tərəfindən dəstəklənir. Katiblik Dünya Bankı və BMK ilə yaxın əlaqədə fəaliyyət göstərir. Təşəbbüsü tətbiq edən hökumətlərdən əlavə MHŞT donorlar- dünyanın bir çox ən böyük neft və mədən sənayesi şirkətləri, həmçinin bu şirkətlərin investorları, Publish What You Pay Coalition və the Revenue Watch Institute çətiri altında fəaliyyət göstərən müxtəlif vətəndaş cəmiyyəti qrupları tərəfindən də dəstəklənir. MHŞT-yə cəlb edilmiş bütün təşkilatların siyahısı ilə burdan tanış olmaq mümkündür.

Necə qoşulmaq olar?

MSŞT üzrə xüsusi Vəsaitdə (EITI Source Book) təşəbbüsə qoşulmaq arzusunda olan hökumətlər və şirkətlər üçün təlimatlar vardır. Əgər təşkilat təşəbbüsə dəstəyini bəyan etmək istəyirsə, o, bunu təsdiq edən bəyanatını öz vebsaytında yerləşdirməli, surətini isə MHŞT Katibliyinə göndərməlidir.

Beynəlxalq Məsləhətçi Qrup

MHŞT-nin gələcəyi üzrə Beynəlxalq Məsləhətçi Qrup yaradılmışdı. Qrupa Beynəlxalq Şəffaflıq Təşkilatının yaradıcısı və sədri Piter Aygen sədrlik edirdi. Qrup MHŞT-ni tətbiq edən ölkələrin, şirkətlərin, vətəndaş cəmiyyəti qruplarının, investorların və donorların nümayəndələrindən təşkil edilmişdi. Qrupun vəzifəsi MHŞT-nin gələcəyi ilə bağlı tövsiyələr hazırlamaq idi. Müvafiq təkliflər hazırlanmış və MHŞT-nin 2006-cı ilin oktyabrında Osloda keçirilmiş beynəlxalq konfransına təqdim edilmişdir

MHŞT Prinsip və Meyarları

MHŞT prinsip və meyarları ilə tanış olmaq üçün bura müraciət edin.

MHŞT Azərbaycanda

Azərbaycan hökuməti təşəbbüsü elan olunduğu dövrdən dəstəkləmiş və ona qoşulduğunu bəyan etmişdir (əlavə məlumat üçün bura daxil olun). 2004-cü ilin may ayının 13-də Azərbaycanın 30-dan artıq QHT-ı Memorandum imzalayaraq ölkənin təbii sərvətlərinin istismarından əldə edilən gəlirlərə və onların istifadəsinə ictimai nəzatəti təşkil və təmin etmək üçün "MƏDƏN SƏNAYESİNDƏ ŞƏFFAFLIĞIN ARTIRILMASI" Koalisiyasında birləşdiklərini elan etdilər.

Koalisiyanın ümumi toplantıları arasındakı müddətdə onun işini Koalisiya Ümumi yığıncağı tərəfindən seçilmiş Şura davam etdirəcəkdir.

¹Bu səhifənin hazırlanmasında www.eitransparency.org vebsaytının məlumatlarından istifadə edilib